Overprikkeling en onderprikkeling: waarom je kind moe is maar niet kan slapen

4 weken geleden

Is jouw kind aan het einde van de dag duidelijk moe… maar lukt inslapen niet?

Blijft je kind draaien, woelen, praten, springen of steeds uit bed komen? Wordt je kind ’s nachts vaak wakker of begint jullie slaapritueel al met weerstand?

Dan zijn we vaak geneigd te denken:

“Hij luistert gewoon niet.”
“Ze is te druk, hyper!”
“Mijn kind is te overprikkeld om in slaap te vallen.”
“We moeten strenger zijn.”
“We hebben verkeerde slaapassociaties gecreëerd.”

Maar wat als dit ‘ongewenste’ gedrag van je kind geen onwil is?

Wat als jouw kind niet moeilijk dóet… maar het moeilijk hééft?

Is jouw kind overprikkeld of onderprikkeld?

In dit artikel ontdek je:

Waarom kan je kind niet in slaap vallen?
Wat prikkelverwerking is
Wat overprikkeling bij kinderen bij bedtijd is
Wat onderprikkeling bij bedtijd betekent
Hoe jij jouw kind concreet kunt helpen ontspannen inslapen

Waarom kan je kind niet in slaap vallen?

Je kind wil niet “moeilijk” doen bij bedtijd.

Kinderen communiceren via gedrag. Zeker rond slapen. Het is aan jou als ouder om te achterhalen wat het kind met zijn of haar gedrag wilt vertellen. Een kind dat:

Niet kan stil liggen
Veel beweegt in bed
Huilerig of boos wordt
Blijft woelen, praten
Uit bed blijft komen
Of juist hyper wordt terwijl het moe is.

Je kind laat iets zien. Je kind wil slapen.
Maar het lichaam en het zenuwstelsel zijn nog niet tot rust gekomen en daardoor kan je kind zich niet overgeven aan slaap. Dat heeft vaak te maken met prikkelverwerking.

Prikkelverwerking in relatie met slaap

Uit onderzoek weten we dat er een duidelijke relatie is tussen slaap en prikkelverwerking (sensorische verwerking). Slechtere slaap (kortere duur, vaker wakker worden in de nacht, lagere slaapkwaliteit) hangt samen met meer sensorische gevoeligheden of problemen met prikkelverwerking (1).

Wat is prikkelverwerking bij kinderen?

De hele dag door krijgt je kind prikkels binnen via onze zintuigen (horen, zien, ruiken, proeven, tastzin etc). Al deze prikkels die via zintuigen binnenkomen moeten worden verwerkt in het brein. Bij sommige kinderen verloopt dat soepel. Bij andere kinderen kost dit meer energie. Vooral kinderen die:

Gevoelig en/ of (hoog)sensitief zijn
Alerter zijn
Veel temperament hebben
In een slaapregressie of ontwikkelingssprong zitten

Zij kunnen meer moeite hebben met het verwerken van prikkels. En dat zie je vaak terug bij bedtijd. Je kind is moe maar blijft “aan” staan.

Wat is overprikkeling bij bedtijd?

Het lichaam is moe. Maar het brein draait nog op volle toeren en heeft moeite om prikkels te verwerken. Moeite om tot rust en in slaapstand te komen. Vaak hoor ik ouder zeggen. ‘ Mijn kind is en oogt moe maar staat nog letterlijk aan.’

Overprikkeling ontstaat wanneer er meer prikkels binnenkomen dan het zenuwstelsel en brein kunnen verwerken.

Signalen van overprikkeling bij kinderen

Dit zijn de mogelijke signalen die ik vaak in mijn praktijk tegenkom:

Hyperactief gedrag in de avond
Hard(er) praten en schreeuwen
Hyperalert gedrag
Oogt moe of oververmoeid maar kan niet in slaap vallen
Snel boos, geïrriteerd
Ervaart emoties intens
Moeite met luisteren
Wordt vaak wakker in de avond na het in slaap vallen

Het kind wil slapen, maar kan simpelweg niet ontspannen en zich daardoor ook niet overgeven aan slaap.

Onderprikkeling bij bedtijd: het vergeten puzzelstuk

Ouders die ik spreek zoeken vaak oorzaak van het niet goed kunnen inslapen of doorslapen in overprikkeldheid, zoals deze moeder van baby van 9 maanden:

‘Mijn kind is zo overprikkeld dat hij niet meer in slaap kan vallen en wordt vaak wakker. Dutjes overdag zijn ook kort, soms maar 20 minuten en dan is hij alweer wakker. Hij is jengelig en duurt ook al na korte slaapjes ook weer lang om in slaap te vallen bij de volgende slaapje. Ik moet veel wiegen om hem überhaupt in slaap te krijgen. Ik probeer dan ook overdag echt rustig aan te doen en ook zoveel mogelijk prikkels te vermijden, maar zodra ik de kamer in ga dan gaat hij huilen’.

Wat was hier aan de hand?

Deze moeder heeft een prikkelarme omgeving gecreëerd en bleef (mede ook door haar eigen vermoeidheid) de hele dag binnen in de hoop dat door de rust die ze heeft gecreëerd haar baby beter en langer ging slapen. Maar dat werkte in deze situatie averechts.

Baby werd te weinig uitgedaagd, was te weinig aan het bewegen (daardoor was er te weinig slaapdruk). Deze baby wilde heel graag de wereld ontdekken en zocht prikkels op, hij had veel diepe druk (meer laten bewegen, schommelen in hangmat) en onder andere input (zoals friemel en bijtspeelgoed) nodig.

Deze baby was juist onderprikkeld!

Want wist je dat een overprikkeld kind vaak hetzelfde gedrag laat zien als een onderprikkeld kind?

Wat is onderprikkeling?

Onderprikkeling betekent dat het lichaam nog onvoldoende gerichte prikkels heeft gekregen om tot regulatie te komen. Het zenuwstelsel zoekt naar input. Je kind zoekt dus letterlijk prikkels op.

Is jouw kind onderprikkeld?

Mogelijke signalen van onderprikkeling zijn:

Veel bewegen in bed
Druk doen, hyperactief net voor het slapen gaan
Rollen, duwen, springen, woelen
Steeds uit bed komen
Slaapritueel duurt lang
Oogt moe maar kan niet in slaap vallen

Je kind wil jou niet tegenwerken. Het lichaam van je kind probeert zichzelf te reguleren. Goed om te benoemen is dat dit ook signalen kunnen zijn van overprikkeling.

Is jouw kind overprikkeld of onderprikkeld?

Het is voor ons als ouders lastig om te zien of je kind overprikkeld of juist onderprikkeld is. Maar het is belangrijk om te leren kijken naar onze kinderen.

Wat is het verschil?

Dat is niet zo 1-2-3 te zien, daarom heb ik wel een gratis gids: Overprikkeld of onderprikkeld bij bedtijd? geschreven over hoe jij het verschil kunt zien tussen overprikkeling en onderprikkeling bij bedtijd bij je kind.

Hoe kun jij je kind helpen?

De sleutel zit niet in het onderdrukken van gedrag of je kind negeren. De sleutel zit in begrijpen wat het lichaam van je kind nodig heeft.

Veel ouders focussen vooral op het slaapritme overdag, juiste bedtijd en slaapritueel.
Maar als het lichaam nog “aan” staat, helpt zelfs het beste ritueel niet.

Is je kind overprikkeld bij bedtijd?

Bij overprikkeling draait het om ontprikkelen.

Is je kind onderprikkeld bij bedtijd?

Bij onderprikkeling bij juiste prikkels toevoegen.

Tips bij zowel overprikkeling als onderprikkeling:

Ga overdag veel naar buiten met je kind
Als je kind nog veel energie heeft kun je voor het slaapritueel gaan stoeien, je kind laten rennen, schommelen, trampoline springen.
Bouw rustmomenten in overdag en vóór bedtijd
Beperk schermgebruik en blauw in de avond, dit kan aanmaak van melatonine afremmen
Creëer voorspelbaarheid, door een liefdevol slaapritueel
Gebruik zachte verlichting
Spreek rustig en kalm
Werk samen met je kind, geef je kind keuzes in plaats van zelf controle te willen uitoefenen.
Kies activiteiten met diepe druk
Besef dat niet elk kind hetzelfde reageert op prikkels.

Sommige kinderen zijn extra gevoelig zijn voor prikkels. Dat is geen probleem. Het lichaam van je kind vraagt om hulp. En jij kunt die hulp bieden. Dit heeft niets te maken met verkeerde slaapassociaties.

Maar het vraagt wél van jou om bewust te kijken wat je kind nodig heeft.